Sinds 2002 zijn de rechten van patiënten duidelijk omschreven in de wet. Deze reglementering bevordert het vertrouwen in en de kwaliteit van de relatie tussen de patiënt en de zorgverlener.

Recht op een kwaliteitsvolle dienstverlening

Elke patiënt ontvangt volgens zijn behoeften de best mogelijke dienstverstrekking in functie van de medische kennis en van de beschikbare technologie. Deze diensten worden verstrekt met respect voor de menselijke waardigheid en de autonomie van elke patiënt, zonder enig onderscheid op basis van sociale klasse, seksuele geaardheid of filosofische overtuiging.

Recht op vrije keuze van zorgverlener

De patiënt kiest zelf een zorgverlener en kan die keuze steeds herzien. Het staat de patiënt ook vrij om een tweede zorgverlener te raadplegen. De wet of omstandigheden eigen aan de gezondheidszorgen kunnen die vrije keuze in sommige gevallen beperken (bv. bij gedwongen opname van een persoon in een psychiatrisch ziekenhuis, wachtdiensten, …).

Recht op informatie over de gezondheidstoestand

De patiënt heeft het recht om alle informatie te ontvangen die nodig is om inzicht te krijgen in zijn gezondheidstoestand en de vermoedelijke evolutie ervan. De zorgverlener deelt de informatie mondeling mee in een duidelijke en begrijpbare taal, op maat van de patiënt.

De patiënt kan zich laten bijstaan door een vertrouwenspersoon of vragen dat alle informatie aan die persoon wordt meegedeeld.

Recht op informatie over en toestemming voor elke medische handeling

Alvorens een behandeling te starten, moet de zorgverlener van de patiënt zijn vrije en geïnformeerde toestemming ontvangen. Dit wil zeggen dat de patiënt recht heeft op voldoende informatie over de kenmerken van iedere tussenkomst, zoals het doel, de urgentiegraad, duur, nevenwerkingen, kostprijs (honoraria, remgelden, …) en mogelijke alternatieven.

Indien de patiënt zijn toestemming weigert of intrekt, moet de zorgverlener deze keuze respecteren maar alsnog een kwaliteitsvolle dienstverstrekking verlenen.

Indien de patiënt zich in een gezondheidstoestand bevindt, die hem verhindert zijn wil uit te drukken, moet de zorgverlener de voorafgaande wilsverklaring respecteren.

Recht op een zorgvuldig bijgehouden patiëntendossier, met mogelijkheid tot inzage en afschrift

Het medisch dossier vormt samen met het verpleegkundig dossier het patiëntendossier. Dit dossier wordt zorgvuldig bijgehouden en bewaard op een veilige plaats.

Indien de patiënt van zorgverlener verandert, kan hij vragen om zijn dossier over te dragen om de continuïteit van de zorgen te waarborgen.

De patiënt heeft ook recht op een afschrift van het geheel of een gedeelte van zijn patiëntendossier.

Na overlijden van de patiënt heeft de familie enkel een indirect inzagerecht, geen recht op afschrift. Dit betekent dat de familie, voor zover hun verzoek voldoende gemotiveerd en gespecifieerd is en de patiënt zich hiertegen niet uitdrukkelijk heeft verzet, een zorgverlener kan aanduiden voor de inzage van het dossier.

Recht op privacy en respect voor intimiteit

De patiënt heeft recht op bescherming van zijn persoonlijke levenssfeer bij iedere tussenkomst van de zorgverlener. Tenzij de patiënt hiervoor expliciet toestemming geeft, mogen alleen personen wiens aanwezigheid beroepshalve verantwoord is, aanwezig zijn bij een behandeling of onderzoek.

Geen enkele informatie over zijn gezondheidstoestand mag worden meegedeeld aan derden.

Recht op klachtenbemiddeling

Wanneer een patiënt meent dat één van zijn rechten als patiënt geschonden is, kan hij klacht neerleggen bij een ombudsdienst. De ombudsdienst bemiddelt tussen patiënt en zorgverlener. Indien de partijen het resultaat van de bemiddeling niet aanvaarden, moet de ombudsdienst de patiënt informeren over verdere mogelijkheden om zijn klacht af te handelen.

Recht op pijnbestrijding

Elke patiënt moet van de zorgverlener de meest aangepaste zorg krijgen om pijn te voorkomen, te behandelen en te verzachten.